เหตุฉุกเฉินไม่เคยเช็กปฏิทินก่อนมา และมักเกิดขึ้นในวันที่โทรศัพท์แบตใกล้หมด สมาชิกครอบครัวอยู่กันคนละที่ และของจำเป็นดันเหลือชิ้นสุดท้ายพอดี การเตรียมพร้อมแบบญี่ปุ่นจึงไม่ได้เริ่มจากการซื้ออุปกรณ์ราคาแพง แต่คือการเปลี่ยนเรื่องรับมือภัยพิบัติให้กลายเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน
แนวคิดสำคัญคือ ‘ลดความเสียหาย’ เพราะไม่มีใครหยุดแผ่นดินไหว พายุ หรือเหตุไม่คาดคิดได้ แต่ทุกคนสามารถลดความสับสนในนาทีวิกฤตได้ ตั้งแต่รู้ว่าทางหนีไฟอยู่ตรงไหน ไปจนถึงตกลงกับคนในบ้านว่าจะเจอกันที่ใดหากโทรศัพท์ใช้ไม่ได้
คู่มือของกรุงโตเกียวแนะนำระบบ Daily Stockpiling หรือ Rolling Stock คือซื้ออาหารและของใช้ที่ใช้อยู่แล้วเพิ่มเล็กน้อย ใช้ของเก่าก่อน และเติมของใหม่เข้าไปเรื่อยๆ วิธีนี้ช่วยให้บ้านมีของสำรองโดยไม่ต้องสร้าง ‘โกดังวันสิ้นโลก’ ขึ้นมากลางห้อง Tokyo Disaster Preparedness
ถอดรหัส Survival Guide ในยามภัยพิบัติ
เริ่มจากการแบ่งของฉุกเฉินออกเป็น 3 ระดับ เพราะกระเป๋าที่ต้องแบกหนีไม่ควรหนักเท่าของที่สำรองไว้ในบ้าน
- Emergency Pouch: ไฟฉายขนาดเล็ก นกหวีด พาวเวอร์แบงก์ หน้ากาก ยาประจำตัว เงินสด และข้อมูลติดต่อบนกระดาษ
- Go Bag: น้ำ อาหารพร้อมกิน ชุดปฐมพยาบาล วิทยุหรือไฟฉายใส่ถ่าน เสื้อกันฝน ถุงมือ รองเท้าหุ้มส้น ห้องน้ำฉุกเฉิน และสำเนาเอกสารสำคัญ
- Home Stockpile: น้ำ อาหาร ยา ของใช้ส่วนตัว และอุปกรณ์ดำรงชีวิตให้พออย่างน้อย 3 วัน หากทำได้ควรเตรียมถึง 1 สัปดาห์ โดยแนวทางของโตเกียวกำหนดน้ำดื่มประมาณ 3 ลิตรต่อคนต่อวัน
เมื่อเกิดแผ่นดินไหว ให้ป้องกันศีรษะ อยู่ห่างกระจกและเฟอร์นิเจอร์ที่อาจล้ม ไม่รีบวิ่งเข้าบันไดหรือลิฟต์ รอให้แรงสั่นหยุดก่อนสวมรองเท้า ตรวจสอบทางออก และติดตามประกาศทางการ ส่วนเหตุอุทกภัยต้องเช็กแผนที่ความเสี่ยงและอพยพก่อนเส้นทางถูกตัดขาด ระบบเตือนภัยของญี่ปุ่นกำหนดให้ประชาชนอพยพตั้งแต่ระดับ 4 ไม่ควรรอถึงระดับ 5 ซึ่งหมายถึงอันตรายเกิดขึ้นแล้ว
ถอดรหัส Survival Guide วิกฤตเมืองและระบบสาธารณูปโภค
ชีวิตในเมืองพึ่งพาไฟฟ้า น้ำประปา สัญญาณโทรศัพท์ ลิฟต์ และระบบขนส่งพร้อมกัน เมื่อหนึ่งระบบหยุด ระบบอื่นจึงอาจสะดุดตามไปด้วย
หากไฟดับ ควรใช้ไฟฉายคาดศีรษะมากกว่าเทียน เก็บแบตโทรศัพท์ไว้สำหรับรับข่าวสาร และถอดปลั๊กเครื่องใช้ไฟฟ้าที่ไม่จำเป็น หากอาคารยังปลอดภัยและระบบขนส่งหยุดทำงาน การอยู่รอในจุดปลอดภัยอาจดีกว่าฝ่าเส้นทางที่เต็มไปด้วยเศษกระจก สายไฟ หรือฝูงชน
อีกเรื่องที่มักถูกลืมคือ “ห้องน้ำ” คู่มือโตเกียวเตือนว่าแม้น้ำประปายังไหล แต่หากท่อระบายน้ำเสียหาย การกดชักโครกอาจทำให้น้ำเสียย้อนหรือรั่วไปยังชั้นอื่น จึงควรมีถุงรอง ห้องน้ำฉุกเฉิน ถุงขยะ ทิชชูเปียก และผลิตภัณฑ์ระงับกลิ่นติดบ้าน โดยเฉพาะผู้ที่อาศัยในอาคารสูงควรตรวจสอบแผนสำรองไฟ จุดรวมพล และกฎฉุกเฉินของอาคารล่วงหน้า
ถอดรหัส Survival Guide การก่อการร้ายหรือการโจมตี
ภัยลักษณะนี้ไม่มีสูตรรับมือเดียว สิ่งสำคัญคือรับข้อมูลจากหน่วยงานทางการและไม่เข้าใกล้จุดเกิดเหตุ วัตถุต้องสงสัย หรือเศษซากที่ไม่ทราบที่มา
เมื่อได้รับ J-Alert หรือประกาศเตือนการโจมตี แนวทางของญี่ปุ่นแนะนำให้ผู้ที่อยู่กลางแจ้งเข้าอาคารแข็งแรงหรือพื้นที่ใต้ดินทันที หากไม่มีอาคารใกล้เคียง ให้หลบหลังสิ่งกำบัง หมอบต่ำ และป้องกันศีรษะ ส่วนผู้ที่อยู่ในอาคารควรออกห่างจากหน้าต่างหรือเข้าไปในห้องที่ไม่มีกระจก
หากสงสัยว่ามีสารอันตรายปนเปื้อน ให้ปิดระบบระบายอากาศ ปิดประตูหน้าต่าง อุดช่องลม และปฏิบัติตามคำสั่งอพยพอย่างเคร่งครัด หากเหตุเกิดในประเทศไทย ต้องยึดประกาศและคำแนะนำของหน่วยงานไทยเป็นหลัก
Preparedness Culture จึงไม่ใช่การใช้ชีวิตด้วยความกลัว แต่คือการเปลี่ยนคำว่า “ถ้าเกิดขึ้นจะทำอย่างไร” ให้กลายเป็นคำตอบที่ทุกคนรู้ตรงกัน เริ่มวันนี้ได้ด้วยการแพ็กกระเป๋าใบเล็ก เช็กทางออก ซื้อของจำเป็นเพิ่มหนึ่งชุด และใช้เวลา 15 นาทีคุยแผนฉุกเฉินกับคนในบ้าน
