กระดูกคอเสื่อม คือคำเรียกรวมของการเปลี่ยนแปลงตามวัยที่เกิดกับหมอนรองกระดูก ข้อต่อ เอ็น และกระดูกสันหลังบริเวณคอ เมื่อเวลาผ่านไป หมอนรองกระดูกอาจสูญเสียน้ำและมีความสูงลดลง ข้อต่อเกิดการสึก หรือร่างกายสร้างกระดูกงอกขึ้นมา การเปลี่ยนแปลงบางอย่างอาจทำให้ช่องทางเดินของเส้นประสาทหรือไขสันหลังแคบลงได้
สิ่งที่คนทำงานยุคจอต้องระวังคือ ‘ภาระซ้ำ’ จากการก้มคอ ศีรษะยื่น หรืออยู่ในท่าเดิมต่อเนื่องหลายชั่วโมง การทำงานกับคอมพิวเตอร์นาน ๆ อาจทำให้กล้ามเนื้อคอและไหล่ล้า เกิดอาการตึง ปวด หรือปวดศีรษะได้ โดยเฉพาะเมื่อหน้าจออยู่สูงหรือต่ำเกินไป โต๊ะไม่พอดีกับตัว หรือใช้โน้ตบุ๊กโดยไม่มีอุปกรณ์ช่วยจัดระดับ
ดังนั้น หน้าจอไม่ได้ปล่อยพลังลึกลับมาทำลายกระดูก แต่พฤติกรรมรอบหน้าจอต่างหากที่ทำให้คอต้องทำงานหนักขึ้น
ความเสื่อมของกระดูกคอมีปัจจัยหลักคืออายุ เพราะหมอนรองกระดูกและข้อต่อทุกส่วนของร่างกายย่อมเปลี่ยนแปลงไปตามเวลา คล้ายยางรองเท้าที่ค่อย ๆ สูญเสียความยืดหยุ่น แม้จะใช้อย่างระมัดระวังแค่ไหนก็ตาม นอกจากอายุ ปัจจัยที่อาจเพิ่มความเสี่ยงยังประกอบด้วยอุบัติเหตุหรือการบาดเจ็บบริเวณคอในอดีต ประวัติครอบครัว การสูบบุหรี่ รวมถึงงานที่ต้องขยับคอซ้ำ ๆ อยู่ในท่าฝืน หรือทำงานเหนือศีรษะเป็นเวลานาน
ส่วนการนั่งทำงานหรือก้มมือถือเป็นเวลานาน มักเกี่ยวข้องกับความล้าของกล้ามเนื้อและอาการปวดคอเชิงกลมากกว่า อย่างไรก็ตาม หากมีความเสื่อมอยู่เดิม ท่าทางที่ฝืนและการไม่พักอาจกระตุ้นให้อาการชัดขึ้นได้ จึงไม่ควรสรุปง่าย ๆ ว่า ‘เล่นมือถือแล้วกระดูกเสื่อม’ หรือ ‘ปวดคอเพราะแก่’ โดยไม่ประเมินปัจจัยอื่นร่วมด้วย
อีกเรื่องที่ชวนเข้าใจผิดคือเสียงกรอบแกรบเวลาเอียงหรือหมุนคอ เสียงเพียงอย่างเดียวไม่ได้ยืนยันว่าเป็นโรค หากไม่มีอาการปวด ชา อ่อนแรง หรือการเคลื่อนไหวผิดปกติ อาจเป็นเพียงเสียงจากข้อต่อและเนื้อเยื่อรอบ ๆ แต่หากเสียงเกิดพร้อมความเจ็บปวดมากขึ้น ควรหยุดฝืนและเข้ารับการประเมิน
อาการที่พบได้ทั่วไป ได้แก่ ปวดหรือตึงบริเวณคอและไหล่ หันคอได้ไม่สุด กล้ามเนื้อบ่าเกร็ง หรือปวดศีรษะที่เริ่มจากท้ายทอย อาการเหล่านี้อาจเป็น ๆ หาย ๆ และเกิดได้ทั้งจากกล้ามเนื้อล้า ข้อต่อ หรือกระดูกคอเสื่อม
แต่เมื่อความเสื่อมทำให้รากประสาทถูกกด อาจเกิดอาการปวดร้าวจากคอลงไหล่ แขน หรือมือ ร่วมกับอาการชา เสียวแปลบ หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรง หากมีการกดไขสันหลัง อาการอาจลามไปถึงขา การทรงตัว และการควบคุมการเคลื่อนไหวละเอียด
ควรพบแพทย์เพื่อประเมิน หากมีอาการต่อไปนี้
- ปวดหรือตึงคอต่อเนื่องหลายสัปดาห์ หรืออาการเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ
- ปวดร้าวลงแขน มีอาการชา เสียวซ่า หรือมืออ่อนแรง
- แขนหรือขารู้สึกหนัก อ่อนแรง หรือเดินไม่มั่นคง
- ทำงานละเอียดได้ยากขึ้น เช่น ติดกระดุมหรือหยิบของชิ้นเล็ก
- ปวดรุนแรงหลังอุบัติเหตุ มีไข้ น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือมีประวัติโรคมะเร็ง
หากเกิดอาการเดินผิดปกติอย่างฉับพลัน สูญเสียการควบคุมปัสสาวะหรืออุจจาระ ชาหรืออ่อนแรงกะทันหัน ควรไปโรงพยาบาลทันที การวินิจฉัยไม่ได้ดูจากอาการปวดเพียงอย่างเดียว แพทย์อาจตรวจกำลังกล้ามเนื้อ การรับความรู้สึก รีเฟล็กซ์ การเดิน และการทรงตัว ก่อนพิจารณาว่าจำเป็นต้องตรวจด้วยเอกซเรย์หรือ MRI หรือไม่ เพราะไม่ใช่ทุกอาการปวดคอจะต้องสแกนทันที
แม้หยุดความเปลี่ยนแปลงตามวัยไม่ได้ แต่เราลดภาระที่คอต้องรับในแต่ละวันได้
- ยกจอให้อยู่ระดับสายตา วางหน้าจอตรงหน้าและห่างประมาณหนึ่งช่วงแขน
- จัดท่านั่งให้สมดุล ศีรษะอยู่ในแนวเดียวกับลำตัว ไหล่ผ่อนคลาย หลังและเท้ามีจุดรองรับ
- เปลี่ยนท่าเป็นระยะ ลุกเดิน ยืดตัว และขยับคออย่างนุ่มนวลระหว่างวัน
- ยกมือถือขึ้นแทนการก้มลง พร้อมหาที่รองข้อศอกเพื่อลดการเกร็ง
- อย่าฝืนออกกำลังกายเมื่อมีอาการชา หากปวดร้าวหรืออ่อนแรง ควรให้แพทย์หรือนักกายภาพบำบัดประเมินก่อน
สุดท้ายแล้ว การดูแลคอไม่ใช่การพยายามนั่งตัวตรงตลอดวัน แต่คือการจัดโต๊ะให้พอดี เปลี่ยนท่าให้บ่อย และไม่มองข้ามสัญญาณผิดปกติของร่างกาย
