หน้าฝนของเมืองไทยไม่ได้มีแค่ฝนตก ถนนเปียก และรถติดกว่าเดิม แต่ยังมาพร้อมอากาศชื้น ๆ สลับร้อนที่ทำให้อาหารบางอย่าง ‘เสียเร็วกว่าที่ตาเห็น’ หลายครั้งอาหารยังดูปกติ สีไม่เปลี่ยน กลิ่นยังไม่แรง แต่เชื้อโรคอาจเริ่มเติบโตไปไกลแล้ว โดยเฉพาะอาหารที่ถูกวางทิ้งไว้บนโต๊ะ ในรถ หรือบนเคาน์เตอร์ครัวนานเกินไป
เหตุผลสำคัญอยู่ที่อุณหภูมิ อ้างอิงจาก CDC ระบุว่าแบคทีเรียสามารถเพิ่มจำนวนได้เร็วเมื่ออาหารอยู่ในช่วงอุณหภูมิ 40–140°F หรือประมาณ 4–60°C และไม่ควรวางอาหารที่เสียง่ายไว้นอกตู้เย็นเกิน 2 ชั่วโมง หรือเกิน 1 ชั่วโมงหากอยู่ในอากาศร้อนจัด เช่น ในรถหรือพื้นที่กลางแจ้ง
พูดง่าย ๆ คือ หน้าฝนสลับร้อนไม่ได้ทำให้อาหารเสียเพราะฝนอย่างเดียว แต่เพราะความร้อน ความชื้น เวลา และการเก็บรักษาที่ไม่เหมาะสมรวมพลังกัน อาหารที่เคยคิดว่า ‘เดี๋ยวกินต่อก็ได้’ จึงอาจกลายเป็นตัวการของท้องเสีย อาหารเป็นพิษ หรืออาการอ่อนเพลียทั้งวันโดยไม่รู้ตัว
กลุ่มแรกที่ควรจับตาคือ อาหารค้างคืน โดยเฉพาะอาหารที่ปรุงแล้วแต่ปล่อยให้เย็นช้า หรือเก็บในหม้อใบใหญ่โดยไม่แบ่งใส่กล่องตื้น ๆ เพราะช่วงที่อาหารกำลังอุ่น ๆ คือช่วงที่เชื้อโรคมีโอกาสเพิ่มจำนวนได้ดี CDC แนะนำให้แบ่งอาหารร้อนหรืออาหารอุ่นใส่ภาชนะสะอาดทรงตื้น เพื่อให้เย็นเร็วขึ้นก่อนนำเข้าตู้เย็น และควรเก็บอาหารกลุ่มเนื้อสัตว์ อาหารทะเล ผลิตภัณฑ์นม ผักผลไม้หั่น และอาหารปรุงสุกที่เหลือภายใน 2 ชั่วโมง
ต่อมาคือ อาหารกะทิ เช่น แกงเขียวหวาน แกงเผ็ด ขนมหวานน้ำกะทิ หรือของกินที่มีส่วนผสมของกะทิและครีม เนื้ออาหารกลุ่มนี้มีทั้งไขมัน ความชื้น และสารอาหารที่เหมาะต่อการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์ หากซื้อมาแล้ววางทิ้งไว้ทั้งบ่าย หรืออุ่นซ้ำหลายรอบโดยไม่เดือดทั่วถึง ความเสี่ยงก็เพิ่มขึ้นทันที
อาหารทะเล เป็นอีกกลุ่มที่ต้องจริงจัง เพราะเสียเร็วและมักมีกลิ่นเปลี่ยนเมื่อเริ่มไม่สด แต่บางครั้งกลิ่นอาจยังไม่ชัดพอให้สังเกตได้ทันที Rama Channel โดยคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดีระบุว่า หนึ่งในปัจจัยเสี่ยงของอาหารเป็นพิษคือการกินอาหารดิบหรือกึ่งสุกกึ่งดิบ โดยเฉพาะอาหารทะเล รวมถึงการดื่มน้ำหรือใช้น้ำแข็งที่ไม่สะอาด
ส่วน ของดิบ ไม่ได้หมายถึงแค่ปลา กุ้ง หอย หรือเนื้อสัตว์ดิบเท่านั้น แต่รวมถึงผักสดที่ล้างไม่สะอาด เขียงที่ใช้ปนกันระหว่างของดิบกับของสุก และมือที่จับของดิบแล้วไปหยิบอาหารพร้อมกินโดยไม่ล้างมือ WHO แนะนำหลักความปลอดภัยอาหาร 5 ข้อ ได้แก่ รักษาความสะอาด แยกอาหารดิบและสุก ปรุงให้สุกทั่วถึง เก็บอาหารในอุณหภูมิปลอดภัย และใช้น้ำกับวัตถุดิบที่ปลอดภัย
อีกจุดที่หลายคนมองข้ามคือ น้ำแข็ง เพราะน้ำแข็งที่ผลิตหรือเก็บไม่สะอาดสามารถปนเปื้อนเชื้อโรคได้ ยิ่งหน้าฝนที่ร้านค้าอาจมีความชื้นสูง น้ำขัง หรือภาชนะเปิดโล่ง การเลือกน้ำแข็งจึงไม่ใช่เรื่องเล็ก ถ้าน้ำแข็งจับตัวเป็นก้อน มีเศษปน ถุงไม่สะอาด หรือถูกตักด้วยภาชนะที่วางปนกับของดิบ ควรหลีกเลี่ยง
ชีวิตคนเมืองทำให้ ‘ซื้อกลับบ้าน’ กลายเป็นกิจวัตร ตั้งแต่ข้าวแกงตอนเที่ยง ชานมหลังเลิกงาน ไปจนถึงอาหารเดลิเวอรีที่มาถึงแล้วแต่ยังประชุมไม่จบ ปัญหาคือระยะเวลาระหว่างอาหารออกจากร้านจนถึงตอนที่เรากินจริง อาจนานกว่าที่คิด
จุดเสี่ยงแรกคือ อาหารอยู่ในรถนาน รถที่จอดกลางแจ้งสามารถร้อนมากกว่าอุณหภูมิภายนอก อาหารที่วางไว้ในเบาะหลังหรือท้ายรถจึงเข้าสู่ช่วงเสี่ยงได้เร็ว โดยแนะนำว่าอาหารที่เสียง่ายควรถูกเก็บเข้าตู้เย็นภายใน 1 ชั่วโมง หากอยู่ในสภาพแวดล้อมร้อนจัด เช่น รถหรือปิกนิกกลางแจ้ง
จุดเสี่ยงที่สองคือ ถุงอาหารปิดแน่นจนไอน้ำขัง อาหารทอด ข้าวร้อน หรือกับข้าวร้อน ๆ ที่ถูกมัดถุงแน่นอาจเกิดหยดน้ำสะสม ทำให้อาหารแฉะและเย็นช้า บางเมนูจึงเสียเร็วขึ้น วิธีที่ดีกว่าคือ เมื่อถึงบ้านให้แยกใส่ภาชนะสะอาดทันที ถ้ายังไม่กินให้รีบเก็บในตู้เย็น ไม่ควรวางไว้บนโต๊ะจนลืม
จุดเสี่ยงที่สามคือ การอุ่นซ้ำแบบไม่ทั่วถึง โดยเฉพาะแกง หม้อไฟ ซุป หรืออาหารกล่องที่อุ่นไมโครเวฟแล้วร้อนแค่บางจุด CDC แนะนำว่าอาหารที่อุ่นซ้ำควรมีความร้อนถึง 165°F หรือประมาณ 74°C และหากใช้ไมโครเวฟควรพักอาหารหลังอุ่นเพื่อให้ความร้อนกระจายทั่วถึง
เริ่มจากการดูอาหารก่อนกิน ถ้าอาหารมีกลิ่นเปรี้ยว กลิ่นหมักผิดปกติ มีเมือก ฟอง รสเปลี่ยน สีเปลี่ยน หรือเนื้อสัมผัสแปลกไป ให้ทิ้งทันที ไม่ต้องชิมเพื่อพิสูจน์ เพราะการชิมเพียงคำเดียวก็อาจทำให้ได้รับเชื้อหรือสารพิษจากอาหารได้
การเก็บอาหารควรจำหลักง่าย ๆ ว่า ร้อนให้ร้อน เย็นให้เย็น อย่าปล่อยค้างกลางทาง อาหารที่ยังไม่กินควรแบ่งใส่กล่องตื้น ปิดฝา แล้วเก็บในตู้เย็นให้เร็วที่สุด ตู้เย็นควรอยู่ที่ 4°C หรือต่ำกว่า และช่องแช่แข็งควรอยู่ที่ -18°C หรือต่ำกว่า
ส่วนวิธีกินให้ปลอดภัยในช่วงหน้าฝนสลับร้อน คือเลือกอาหารปรุงสุกใหม่ หลีกเลี่ยงอาหารดิบหรือกึ่งสุกกึ่งดิบ แยกภาชนะอาหารดิบและอาหารสุก ล้างมือก่อนกินอาหาร ดื่มน้ำสะอาด และเลือกน้ำแข็งจากแหล่งที่ดูสะอาด มีบรรจุภัณฑ์ปิดมิดชิด
