ทำความรู้จัก Vat 10% ถ้าเกิดขึ้นจริง มีผลอย่างไร?

Highlights

• VAT 7% คืออัตราลดหย่อน ตามกฎหมายไทย VAT จริง ๆ คือ 10% แต่มีการต่ออายุมาตรการลดเหลือ 7% มาตลอด เพื่อกระตุ้นการบริโภคภายในประเทศ
• สวัสดิการแลกภาษี ประเทศที่มี VAT สูง (เช่น แถบสแกนดิเนเวีย 25%) มักมาพร้อมกับสวัสดิการรัฐแบบครบวงจร ตั้งแต่เกิดจนตาย ซึ่งเป็นรูปแบบที่ไทยกำลังศึกษาเพื่อรองรับสังคมสูงวัย
• ผลกระทบทางอ้อม การขึ้น VAT ไม่ได้กระทบแค่ราคาสินค้า แต่กระทบถึงต้นทุนการผลิตในภาคอุตสาหกรรม ซึ่งอาจทำให้ราคาสินค้าอุปโภคบริโภคพื้นฐานขยับตัวขึ้นแบบโดมิโน

VAT (Value Added Tax) หรือภาษีมูลค่าเพิ่ม คือภาษีที่เก็บจากการบริโภคสินค้าและบริการในทุกขั้นตอนการผลิตและจำหน่าย สำหรับประเทศไทย เราคุ้นเคยกับอัตรา 7% มายาวนาน (ซึ่งจริง ๆ แล้วตามกฎหมายคือ 10% แต่มีการตราพระราชกฤษฎีกาลดภาษีเหลือ 7% ต่อเนื่องมาตลอดหลายสิบปี)

ถ้าขยับเป็น 10% จะเกิดอะไรขึ้น? ลองนึกภาพง่าย ๆ ตามสไตล์คนรุ่นใหม่ที่ใช้จ่ายผ่านแอปพลิเคชันหรือรูดบัตรเครดิตเป็นหลัก

• ค่ากาแฟแก้วโปรด จากเดิมราคา 100 บาท (VAT 7%) เราจ่ายรวม 107 บาท แต่ถ้าปรับเป็น 10% เราต้องจ่าย 110 บาท
• Gadget และของมันต้องมี สมมติคุณซื้อสมาร์ทโฟนราคา 30,000 บาท ส่วนต่างของภาษีจะกระโดดจาก 2,100 บาท เป็น 3,000 บาททันที

ผลกระทบที่เห็นชัดที่สุดคือ ค่าครองชีพ ที่พุ่งสูงขึ้นแบบเลี่ยงไม่ได้ เมื่อต้นทุนสินค้าปลายทางแพงขึ้น กำลังซื้อของผู้บริโภคอาจลดลง หรือที่นักเศรษฐศาสตร์เรียกว่าภาวะเงินเฟ้อที่เกิดจากฝั่งต้นทุน สำหรับคนทำงานประจำที่มีรายได้คงที่ การจ่ายภาษีเพิ่มขึ้น 3% ในทุกครั้งที่มีการจับจ่าย อาจส่งผลต่อเงินออมในระยะยาวอย่างมีนัยสำคัญ

เพื่อน ๆ หลายคนมักตั้งคำถามว่า ‘เสียภาษีไปตั้งเยอะ แล้วได้อะไรกลับมา?’  โดยเฉพาะ VAT ที่เราจ่ายกันทุกวันผ่านการซื้อข้าวกล่องในร้านสะดวกซื้อหรือการเติมน้ำมัน
ในระบบงบประมาณของประเทศไทย ภาษีมูลค่าเพิ่มถือเป็น รายได้หลัก อันดับหนึ่งของรัฐบาล (คิดเป็นเกือบ 1 ใน 3 ของรายได้ทั้งหมด) เงินส่วนนี้ไม่ได้หายไปไหน แต่จะถูกส่งเข้าคลังเพื่อนำไปจัดสรรในด้านต่าง ๆ ดังนี้

1. สวัสดิการภาครัฐ ตั้งแต่เบี้ยยังชีพผู้สูงอายุไปจนถึงระบบประกันสุขภาพถ้วนหน้า (บัตรทอง) ซึ่งเป็นโครงข่ายรองรับความเสี่ยงให้คนในสังคม
2. การศึกษา งบประมาณโรงเรียนรัฐ การพัฒนาหลักสูตร และทุนการศึกษาต่าง ๆ
3. โครงสร้างพื้นฐาน ถนนหนทาง ระบบขนส่งมวลชนอย่างรถไฟฟ้า รวมถึงเสาไฟส่องสว่างที่เพื่อน ๆ เห็นระหว่างทางกลับบ้าน
4. การพัฒนาเมือง สวนสาธารณะ พื้นที่สีเขียว และการบริหารจัดการขยะ

พูดง่าย ๆ คือ VAT คือการลงขันของคนในชาติเพื่อสร้างสิ่งอำนวยความสะดวกส่วนรวม ยิ่งระบบภาษีมีประสิทธิภาพ เมืองที่คุณอยู่ก็จะยิ่งน่าอยู่มากขึ้น (ถ้ามีการบริหารจัดการที่โปร่งใสและตรงจุด)

เหตุผลสำคัญที่มักถูกยกมาพูดถึงในการปรับขึ้น VAT คือ สังคมสูงวัย (Aged Society) เมื่อประชากรสูงอายุมีมากขึ้น รัฐบาลจำเป็นต้องใช้เงินงบประมาณในการดูแลสุขภาพและสวัสดิการสูงขึ้นตามไปด้วย ในขณะที่วัยแรงงานซึ่งเป็นคนจ่ายภาษีเงินได้มีจำนวนลดลง การเก็บภาษีจากการบริโภค (VAT) จึงเป็นวิธีที่กระจายฐานภาษีได้กว้างที่สุด

ส่องโลก ประเทศไหนบ้างที่จ่าย VAT (หรือ GST) เกิน 10%? หากเทียบกับมาตรฐานโลก อัตรา 7% ของไทยถือว่าอยู่ในระดับ “ค่อนข้างต่ำ” ลองมาดูเพื่อนร่วมโลกกันว่าเขาจ่ายกันเท่าไหร่

• เดนมาร์กและนอร์เวย์ จัดหนักถึง 25% แต่แลกมาด้วยสวัสดิการแบบเรียนฟรีจนจบปริญญา และระบบสาธารณสุขที่ดีที่สุดในโลก
• สหราชอาณาจักร (UK) อยู่ที่ 20% สำหรับสินค้าส่วนใหญ่
• ญี่ปุ่น ปัจจุบันอยู่ที่ 10% เพิ่งปรับขึ้นจาก 8% เมื่อไม่กี่ปีมานี้เพื่อนำเงินไปบริหารจัดการระบบบำนาญ
• เวียดนาม อยู่ที่ 10% แต่มีมาตรการลดเหลือ 8% เป็นช่วง ๆ เพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจ

การที่ไทยจะปรับเป็น 10% จึงถือเป็นการขยับเข้าหามาตรฐานสากล เพื่อสร้างความมั่นคงทางการคลังในระยะยาว แต่ความท้าทายคือ สวัสดิการที่ได้รับจะคุ้มค่ากับเงินที่จ่ายเพิ่มขึ้นหรือไม่ นั่นคือสิ่งที่ภาคประชาชนต้องช่วยกันตรวจสอบ

เมื่อเพื่อน ๆ เริ่มรู้แล้วว่ามีโอกาสที่ค่าใช้จ่ายจะเพิ่มขึ้นในอนาคต การนิ่งเฉยอาจไม่ใช่ทางออกที่ดีที่สุด คนรุ่นใหม่อย่างเรา ๆ ที่รักอิสระและแสวงหาความมั่นคงควรเริ่มปรับกลยุทธ์การเงินตั้งแต่วันนี้

1. สำรวจพฤติกรรมการใช้จ่าย ลองใช้แอปพลิเคชันบันทึกรายรับ-รายจ่าย เพื่อดูว่าเงินของคุณหมดไปกับของที่จำเป็น หรือของที่อยากได้ มากกว่ากัน หาก VAT ขึ้นเป็น 10% สินค้าฟุ่มเฟือยจะเป็นกลุ่มที่กระทบหนักที่สุด การตัดลดค่าใช้จ่ายที่ไม่จำเป็นออกไปจะช่วยเพิ่มสภาพคล่องได้
2. ลงทุนในทรัพย์สินที่ชนะเงินเฟ้อ เมื่อภาษีขึ้น ราคาสินค้าขึ้น เงินเฟ้อก็ตามมา การเก็บเงินสดไว้ในบัญชีออมทรัพย์อย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ ควรศึกษาเรื่องการลงทุนในกองทุนรวม หุ้น หรืออสังหาริมทรัพย์ที่ให้ผลตอบแทนสูงกว่าอัตราเงินเฟ้อ เพื่อรักษาอำนาจซื้อของเงินในกระเป๋า
3. ใช้สิทธิประโยชน์ทางภาษีให้คุ้มค่า หากเพื่อน ๆ ต้องจ่าย VAT เพิ่มขึ้น ก็ควรไปลดหย่อนภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาให้ได้มากที่สุด ไม่ว่าจะเป็นการลงทุนใน SSF, RMF หรือประกันชีวิต เพื่อให้ภาพรวมของภาษีที่เราจ่ายทั้งปีอยู่ในระดับที่สมดุล
4. พัฒนาทักษะเพื่อเพิ่มรายได้ (Upskilling) วิธีแก้ปัญหาค่าครองชีพที่ยั่งยืนที่สุดคือการ ‘หารายได้ให้มากกว่าค่าใช้จ่ายที่เพิ่มขึ้น’ การมีทักษะที่ตลาดต้องการจะช่วยให้คุณมีอำนาจต่อรองในเรื่องเงินเดือนหรือสามารถทำอาชีพเสริมได้ในยุค Gig Economy

การปรับขึ้น VAT 10% อาจจะยังไม่เกิดขึ้นในวันนี้หรือพรุ่งนี้ แต่การเตรียมพร้อมและทำความเข้าใจกลไกของมันจะช่วยให้เราไม่ตื่นตระหนก และสามารถวางแผนชีวิตในเมืองใหญ่ได้อย่างมั่นคง ไม่ว่าเศรษฐกิจจะเปลี่ยนทิศทางไปทางไหนก็ตาม